Gradsko pozorište Podgorica/Grad teatar Budva
Scenografija: Vladislava Cunnington
Kostimografija: Marija Pupučevska
Kompozitor: Damjan Jovičin
Asistentkinja rediteljke: Branka Knežević
Igraju:
Kojović: Nebojša Dugalić
Dušan: Pavle Popović
Stefan: Mišo Obradović
Mitar: Pavle Ilić
Franjo: Davor Dragojević
Ivan: Danilo Čelebić
Marko: Vukan Pejović
Primislav: Ognjen Sekulić
Joke: Branka Femić Šćekić
Direktorka (Ruža): Smiljana Martinović/Jelena Simić/Vanja Jovićević
Gaga (Kate): Lara Dragović
Cvijeta: Una Lučić/Mina Mićović
Katna: Itana Dragojević
Ruma: Anđela Radović
O PREDSTAVI
Nadpop Kojović je još jedna koprodukcija Gradskog pozorišta i Grad tetra Budva koja ima nakanu da se realizuju kapitalni projekti na osnovu kulturnog naslijeđa i relevantne dramske literature. Ovog puta to je autorski ogled Vide Ognjenović koji se bavi začudnom biografijom Antuna Kojovića. Ali, ovo nije biografski komad, ovo je vertikala na fenomene koji nas vijekovima tište i pra- te: pobuna, sloboda, dogma, Evropa i mi. Nadpop Kojović prevazilazi okvi- re lokalne priče i umijećem Vide Ognjenović, njenom suverenom poetikom, prerasta u tetarsku fresku sa znakovnim civilizijskim paradigmama. To su razlozi visokih repertoarskih očekivanja Gradskog pozorišta i Grad teatra.
AUTORKA
Fascinanta je Kojovićeva obaveštenost i volja da bude u toku zbivanja u doba velikih promena krajem 18. veka. Za divljenje su njegovi stavovi i pro- mišljanja čija zrelost uveliko nadilazi njegovo doba. Čovek koji se po svemu izdvajao iz sredine, a toliko joj je bio privržen. Iz priče o svestranoj ličnosti bu- dvanskog plemića Antuna Kojovića, učimo da čovek našeg doba kao iz- umitelj sve više postaje rob svojih izuma, a sve manje humanista. Industrija razonode je u punom zamahu, raspojasana i besprizorna, a pozorište, film, književnost, slikarstvo, umetnost uopšte, jedino pribežište pred napadima ba- nalnosti, agresije i poluistina svake vrste.
Vida Ognjenović (Dubočke/ Banjani, 1941)
Rediteljka, dramska i prozna autorka, pedagog.
Bila je stalni reditelj, direktor Drame a zatim upravnik beogradskog Narod- nog pozorišta, predavala na univer- zitetima u Los Anđelesu i Čikagu, bila redovni profesor novosadske Akade- mije umetnosti... Njen rediteljski opus čini blizu stotinu pozorišnih, veliki broj TV i radio-režija. Napisala je više dra- ma. Osobenost ove autorke je da režira vlastite tekstove. U mnogim pozorištima bivše Jugoslavije, režirala je raznorodan repertoar, domaću i stranu klasiku te savremenu dramu.
Dve godine bila je selektor Sterijinog pozorja (1992, 1993) i glavni i odgo- vorni urednik časopisa Scena 1995– 2002. Od 2001. ambasador SR Jugo- slavije (kasnije Srbije i Crne Gore) u Kraljevini Norveškoj.
Nagrade: Sterijina nagrada za naj- bolji tekst (Je li bilo kneževe veče- re?, 1991, Jegorov put, 2001, Kozo- cid, 2019), Sterijina nagrada za režiju (Jegorov put), Sterijina nagrada za dramatizaciju (Korijen, stablo i epi- log – Korijen, stablo, pavetina, me- moari Gojka Nikoliša, 1984), Sterijina nagrada za životno delo (2006), Ok- tobarska nagrada grada Beograda za režiju (Mefisto, 1984), Zlatni vijenac Sarajevskog MESS-a (Mefisto, 1985), Nagrada “Joakim Vujić” za dramski tekst (Kako zasmejati gospodara,
1998), Nagrada Grada teatra Bu- dva za dramsko stvaralaštvo (2007), Regionalna nagrada “Hugo Klajn” za životno delo u oblasti režije…
Proza i drame su prevođene na en- gleski, francuski, mađarski, nemački, makedonski, češki, poljski norveški, makedonski, bugarski, mađarski je- zik… Autorka prevodi s engleskog i nemačkog jezika.
Knjige drama: Melanholične drame (1991), Kanjoš Macedonović (1993), Devojka modre kose (1993), Setne komedije (1994), Mileva Ajnštajn (1999), Jegorov put (2000), Drame I–III (sabrane drame u tri toma; 2001– 2002), Don Krsto (2007).
Knjige priča: Otrovno mleko ma- slačka (1994, 2009), Stari sat (1996), Najlepše pripovetke Vide Ognje- nović (2001), Prava adresa (2007),
Živi primeri (2012).
Knjiga proze: Putovanje u putopis (knjiga o Norveškoj i o Isidori Sekulić 2005).
Knjiga eseja: Nasuprot proročan- stvu (2007).
Romani: Kuća mrtvih mirisa (1995), Preljubnici (2006, Adulterers, izda- nje na engleskom jeziku, 2009), Po- smatrač ptica (2010), Maksimum (2017).
Knjiga razgovora: Nema više naiv- nih pitanja (2008).
Teatrološke studije: Strah od scen- ske rasprave (1980), Šekspiroma- nija (1980).
Neke od drama: “Prosidba” od Če- hova kako bi je izvodili ludaci u Še- rantonu, Kako je daleko od čovjeka do čovjeka (dokumentarna drama), Maj nejm iz Mitar; Kako zasmejati go- spodara, 2001, Don Krsto, Ostavite poruku ili Begunci (2014).
Dramatizacije: Mefisto Klausa Mana; Seobe M. Crnjanskog.
Književne nagrade: “Andrićeva nagrada” za pripovetku, “Branko Ćopić” za prozu, nagrada “Pro- svete”, “Laza Kostić” za roman, “Karolj Sirmai”, “Ramonda Serbi- ca” za prozu, “Stefan Mitrov Lju- biša” za književno delo, “Todor Manojlović”, Nagrada Narodne biblioteke Srbije za knjigu godine (2007), Statueta “Joakim Vujić”, nagrada Kočićeva knjiga 2011. za životno delo, Svetska nagrada za humanizam 2012. (Ohridska akademija za humanizam), Prozart – međunarodno priznanje za autorski doprinos razvoju balkan- ske književnosti na festivalu PRO- ZA Balkan u Skoplju.
KRITIKA
Razgovori i raskoraci prošlosti i današnjice
Da važne, nerijetko i zabora- vljene, ličnosti žive i nanovo oži- vljavaju kroz svoja djela, da je umjetnost temelj slobodarskog, građanskog, ali i duha avangar- de, a da je povratak kulturnom i duhovnom nasljeđu poput škrinje s blagom koja krije odgovore na gotovo sva pitanja, istovremeno i obaveza koja zahtijeva brigu i pažnju, ukazuje nova predstava Nadpop Kojović, koprodukcija Gradskog pozorišta Podgorica i JU Grad teatar Budva.
Glumački ansambl predvođen ui- granim Nebojšom Dugalićem premi- jerno je pred podgoričkom publikom u ponedjeljak veče izveo predstavu nastalu po tekstu i u režiji neprikosno- vene Vide Ognjenović.
Interesantan, studiozan, ali i pozorišni komad koji ište pažnju, uspostavlja di- jalog između zaljubljenika u djelo hro- ničara (Pavle Popović) i njega lično – kanonika i vikara tadašnje budvanske biskupije, don Antuna Kojovića, stva- rajući most između daleke prošlosti i moderne budućnosti, kako to samo književnost i teatar mogu da iznesu.
Istražujući Kojovićev život, predsta- va sažima njegov duh savremenosti i vanvremensku mudrost pokazujući sve mogućnosti putovanja kroz vri- jeme. Jedinstven po tome što je isti-
cao vrijednosti slobode, umjetnosti, volje naroda, uz podršku Francuskoj revoluciji i idejama koje su iz te bor- be proisticale, te samom Napoleonu Bonaparti u usponu, Kojović je za vri- jeme u kojem je živio bio prilično ne- uobičajena, neshvaćena, nerijetko i izopštena ličnost.
Na sceni se polako uslikava nekon- vencionalnost njegovih uvjerenja u tadašnjim okolnostima, društvu, ali i jednaka savremenost, samosvje- snost koja se ogleda i u današnjem trenutku, što obogaćuje predstavu i čini je važnom na više polja, od gra- đanskog, političkog, umjetničkog, do istorijskog i potencijalno dokumen- tarnog, s obzirom na to da pruža ne- ophodne informacije o liku i djelu Ko- jovića, u narodu znanog kao natpo- pa. Uz sve to, predstava istovremeno podstiče i na dubioznije istraživanje ukazujući i na korespondenciju Kojo- vićeve ličnosti i epohe u kojoj je živio, sa izazovima savremenog svijeta.
U dijalogu koji liči na nadmudrivanje ili doskočice, likovi koje tumače Du- galić i Popović govore o herojstvu, postavljajući pitanje ko su i postoje li heroji zapravo, namećući i promi- šljanje o tome hoće li neko nekada određene ličnosti iz naše sadašnji- ce tako doživljavati. Odgovor na to daje Kojovićeva misao koja u sebi sabira jasan opis mentaliteta palanke i različitih činova herojstva – “Samoubilački je hrabro živjeti u malome mjestu… Malo mjesto je ljudožder”, odzvanja i nakon što je replika izgovorena, a tema zatvo- rena. Pored svoje službe u biskupiji, Kojović je bio i pravnik, ali i hroničar, učitelj, humanista, obrazovan i na- čitan, a sve to je ukomponovano i u predstavu na različite načine. Djeluje povremeno i da je Kojović u raskoraku: između poziva svešte- nika, poriva građanina, strasti revo- lucionara, pravnika koji spoznaje, ali ne dijeli pravdu, umjetnika koji ne priznaje okvire i ograničenja… U ras- koraku između vremena u kojem je živio i djelao i onog u koje još nijesmo dospjeli, a gdje su njegove težnje re- alne i prihvaćene.
Predstava ne zapostavlja dah in- spirativne epohe, pa je promišlje- no uvezan aspekt karnevala svojim primorskim ritmom sasvim prirodno probudio reakcije publike. Poseban i prepoznatljiv pečat tome, pružila je koreografkinja Sonja Vukićević, a ansambl koji se priprema za karne- val funkcioniše kao lik sam po sebi, ali i kao glas/slika (dijela) življa. To što zapisi (nat)popa Kojovića predsta- vljaju najstariji dostupni pisani izvor o budvanskom karnevalu, Ognjeno- vić je iskoristila da ga prikaže i kao pokretača fešte u okviru koje on iznosi i sopstveni angažman povo- dom aktuelnih dešavanja na koja referiše u zapisima. (Naslućuje se njegova uloga u razvoju dramske umjetnosti, pozorišnog života i kar- nevalske tradicije tog podneblja). Reakcije u gledalištu bude vedri sti- hovi o vinu, muško-ženskim odnosi- ma, duhovitim osobitostima Budva- na, ali i Cetinjana, Crnogoraca…
Prikazan kao nesumnjivo renesan- sna ličnost zavidnog obrazovanja, bogatstvo Kojovićevog karaktera naglašeno je i kroz različite teme epohe, ali i intrige, ispijenost, često i površnost današnjice, te neprolaznu snagu riječi “Evropa” koja u sebi krije moć, čežnju, argument. Ognjeno- vić daje i važnu referencu na posve atipičan lik Kontea (Stjepana) Zano- vića, Kojovićevog prijatelja, pjesnika koji takođe važi za jednu od najza- nimljivijih ličnosti tadašnjeg bokoko- torskog kružoka. Fantastično ga i au- tentično dočarava Mišo Obradović poletno osvajajući scenu, dominira- jući prostorom i otvarajući polja želje i mašte u kojima je sve dostižno.
Intenzivna istorijska zbivanja, osude i izazovi okoline, i apsolutno svakog vremena, oslikavaju se jednako u dugim dijalozima, koliko i u dinamič- nim scenama u kojima je igra ritmič- ki zahtjevna. Kroz dijalekat, mimiku, pokret, ali i lijepe kostime, gledaoci uranjaju u atmosferu vremena koje predstava živopisno dočarava. Scenografija i muzika savršeno se stapaju prikazujući čaroliju literatu- re, čitanja, igre, promišljanja, mašte i istraživanja. Predstava donosi pri- kaz lika Antuna Kojovića, otkriva tek segmente iz njegovog života, pravi paralelu sa svakdašnjom sadašnji- com, prožimajući različita vremena i događaje.
Premijera djela Nadpop Kojović ostavlja prostora uigravanju i nado- građivanja kroz igru, uz napomenu da priroda predstave nije biografska, iako jeste izgrađena oko Kojoviće- vog lika… Nesumnjivo je da ukazuje na potrebu za okretanjem ka kultur- noj i duhovnoj baštini, za stvaranjem nove zaistavštine i očuvanjem i aktu- elizacijom nasljeđa zarad boljeg ra- zumijevanja društvenih prilika.
Jelena Kontić
(Vijesti.me, 21.02.2024)